search
top

Orhan Gencebay

Gencebay, Orhan (1944) 60’lı yıllarda Türk sanat müziği ve halk müziğinde farklı kompozisyon ve icra arayışının ilk örneklerini veren, arabesk adı verilen bu yeni müziğin mucidi kabul edilen besteci, söz yazarı, şarkıcı, bağlama virtüözü ve sinema oyuncusu; Orhan Baba. Ailesinin desteğiyle çocukluğundan itibaren memleketi Samsun’un müzik cemiyetleri ve saz evlerine devam etti, bağlama ve tambur öğrendi. Gencebay’ın kendine has müzik adabını oluşturduğu yerler, külhanbeyi diyarı Çarşamba’da, Dikbıyıklı Kurt Mehmet gibi mahalli sanatçıların rakı sofrasından Beyoğlu’na, piyasa müziği gurusu Abdullah Nail Bayşu’nun kapısı herkese açık apartman dairesine kadar uzanıyordu. Ona en çok ilham veren ustası, Ankara havalarının kahramanı Bayram Aracı’ydı. Aracı’nın, ritmik saz tekniğiyle ve serazat yaşamının bir uzantısı olarak kıyak kafayla yorumladığı türküler, Gencebay’ın yanı sıra Arif Sağ’ı ve Neşet Ertaş’ı da etkileyerek, TRT akademizmine hapsedilen halk müziği mirasına yeniden sivil bir hareket alanı kazandırdı. Gencebay’ın müzikal iddiası, alaturkaya ve yöresel tavırlara A’dan Z’ye hâkim olup, bu temel üzerine, Batı müziğinden ve Mısır müziğinden de yararlanarak Türkiye coğrafyasının tamamına hitap edecek yeni bir popüler tarz inşa etmekti. Resmi kurumların ve toplumun elit kesimlerinin şiddetli itirazına rağmen maksat hasıl oldu. Evde, ağır ağır rakısını yudumlayan babasına küçük yaşta verdiği minik resitalleri bugün özlemle anan, gençliğinde Muzaffer Akgün, Ahmet Sezgin gibi halk müziği sanatçılarına refakat ederek sahne tozu yutan Gencebay, Bir Teselli Ver 45’liğiyle ülke çapında üne kavuştuğu 1971’den sonra hiçbir sahne çalışması yapmadı, konsere çıkmadı. Halka plaklarıyla ve başrolünde oynadığı otuzu aşkın filmle ulaştı. Bu filmlerin meyhane sahnelerinde Gencebay çoğu zaman masada yapayalnızdır: Dolup boşalan kadehler eşliğinde, örneğin Bir Teselli Ver filminde Hor Görme Garibi şarkısını, Batsın Bu Dünya’da Batsın Bu Dünya’yı, Sev Dedi Gözlerim’de Aşk Pınarı’nı, Şoför’de Sarhoşun Biri’ni tek tabanca söyleyerek derdine dert katar. Eğer şarkılarını izbe meyhaneler yerine açık havada, deniz kenarında ya da piknikte dostlarıyla birlikte  içerek söylüyorsa, bu sefer mutluluğa yelken açmış demektir. Böyle durumlarda rakılar çay bardağında yuvarlanır, domates, salatalık, beyaz peynir ve meyveden oluşan nevale afiyetle yenir, Gencebay, arkadaşlarıyla veya sevgilisiyle şakalaşarak efkâr dağıtır. “Ben yanılmam arkadaş, sen de bizdensin / Bizim gibi meçhule gidenlerdensin” dizeleriyle Sen de Bizdensin, bir öğle vakti Topkapı surlarında yarenlik ettiği berduşlara ithafen yazdığı bir şarkı olarak, repertuarının özel örneklerinden biridir. Kendine ait şarkı sözlerinde, “Bizi sarhoş eden ümitler var ya / Bir kırık kadehe benziyor sanki” misali, sarhoşluğu bir metafor gibi kullanmayı tercih eder. Ama Meyhaneci Sırdaşım ya da Cemal Safi’ye ait İç Benim İçin ve Ya Evde Yoksan gibi bestelediği şiirlerde içki, hikâyenin içine destursuz girmiştir:

Sarhoşsan kapını çaldığım anda
Saç baş darmadağın açık saçıksan
Bir de ufak rakı varsa masanda
İçim ürperiyor ya evde yoksan
Sabahlara kadar içsek sevişsek
Ne ben işe gitsem ne sen ayılsan
Derin bir uykunun dibine düşsek
İçim ürperiyor ya evde yoksan
Arabesk ve rakı, hep birbirini çağıran, birbirini çağrıştıran iki sözcük olageldi ve bir ortak toplumsal kültür yarattı. 1978’de Mikrop dergisinin bir kapağına “İçkiye gelen son zamdan sonra meyhaneler boşalınca, Orhan ve Ferdi abiler artık çayhane şarkıları söölicek” notu düşülmüştü, karikatürde Gencebay ve Ferdi Tayfur sahnede yan yana “Ben seven biriyim / Çay içen biriyim” diye haykırıyordu! Söz konusu şarkının orijinali, Gencebay klasiklerinden Sarhoşun Biri’ydi. Hey dergisinin haberine göre, 1977’de Sarhoşun Biri 45’liği yayınlandığında, dükkânına çilingir sofrası kuran İzmirli bir plakçı, plağı satın alan herkese bir kadeh rakı ikram etmişti.

Yorum yap

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

top